O pasado 9 de maio a UE estivo de aniversario. Si, xa pasaron 76 anos desde aquel 9 de maio de 1950, cando o ministro de Asuntos Exteriores de Francia, Robert Schuman, propuxo nun discurso que os europeos deixasen de solucionar os seus problemas mediante campañas militares. Para iso, formulou crear unha autoridade supranacional que se encargase de xestionar a produción do carbón e do aceiro de Francia e Alemaña Occidental, xa que estes eran os principais materiais necesarios para ir á guerra. Nacía así a CECA, a Comunidade Europea do Carbón e do Aceiro.
Nestes 76 anos houbo avances, pero aínda quedan tarefas pendentes. Tarefas que, se non se atenden, seguirán tensando a corda e poñendo en risco o proxecto europeo.
A comunicación converteuse nun dos grandes desafíos da UE. A Unión non é capaz de comunicar de forma eficiente e atractiva os seus éxitos aos case 451 millóns de persoas que viven nos seus Estados membros. Algúns deles son o aumento exponencial do PIB, a liberdade de circulación ou as posibilidades que ofrece o Mercado Único. Parte da sociedade segue contemplando a UE como ese gran burócrata azul con estrelas alleo ás súas vidas.
E si, creo que, a pesar de ter os medios, as canles e o financiamento, as institucións europeas non foron capaces de aproximarse á cidadanía, dialogar con ela e dicirlle: “Estamos no mesmo barco”. Na actualidade existen demasiadas canles a través das cales as institucións europeas fan partícipes os cidadáns da súa actividade, e quizais iso sexa un erro (“Máis non sempre é mellor”). Por exemplo, a Comisión Europea ten unha oficina en cada Estado membro, do mesmo xeito que o Parlamento tamén a ten. En numerosas ocasións, esta duplicidade non só xera confusión sobre quen son os suxeitos que comunican, senón tamén sobre o contido do que dan a coñecer.
A medida que o contexto político, económico e xeoestratéxico cambiaba, a UE tratou de facelo ao mesmo ritmo, aínda que sempre ralentizada —cando non paralizada— pola regra da unanimidade no voto do Consello. Conseguimos crear unha maquinaria institucional internacional con competencias propias e capacidade para tomar decisións, pero non debemos esquecer que a UE se rexe en gran parte por dinámicas electorais. Os cidadáns votan nas súas respectivas eleccións nacionais e europeas e, por iso, é esencial que a Unión exerza unha comunicación eficaz. ¿Lograr avances? É necesario. ¿Comunicarlos? Igual de importante.
¿Cómo conseguir que as nosas sociedades apoien un proxecto común se non reciben a información necesaria para facelo? É aínda máis complicado se o formato comunicativo non engancha á audiencia. Debemos ter en conta que esta falta de atención e coñecemento xera desapego cara a ese proxecto. A UE afronta un momento tenso, cun Parlamento Europeo fragmentado, discursos prodesglobalización en auxe e unha combinación de redes sociais e IA capaces de alterar o resultado de procesos electorais.
Neste contexto, o éxito de Europa nas próximas décadas non dependerá só das vitorias que consiga para os seus cidadáns, senón de se será capaz de conseguir que os seus cidadáns sexan conscientes e partícipes desas mesmas vitorias.
